තායිකරණය වී ඇති ලක්දිව බුදුසසුන

මහාවිහාර පරම්පරාව මැයින් මවිසින් මෑතකදී ලියන ලද ලිපියක මතු දැක්වෙන සටහන තැබිමි. ඒ මෙසේය,

අවුරුදු දෙසිය පනහකට පෙර ලක්දිව ථෙරවාදී බුදුසසුන තුළ ඇති වු උපසම්පදා කර්මයක් හේතුකොට ගෙන ශ්‍යාමෝපාලි මහා නිකාය නමින් අලුත් නිකායක් බිහි වී ලක්දිව බුදුසමය හා සග සසුන මෙන්ම බෞද්ධ වතාවත් හා පිළිවෙත් ද තායිකරණයට ලක් වී ගිය හැටි වටහාගැනීමට සාධක අවශ්‍ය නැත. මේ තත්ත්වය තවදුරටත් වර්ධනය වෙමින් දේශීය බුදු පිළිම කලාව පවා විනාශයට පත් කරමින් තායිලන්තයෙන් මෙරටට වැඩමවන බුදු පිළිම අද දින ලක්දිව සෑම විහාරයක් පාසාම වඩා හිදුවා මුළු මහත් බෞද්ධ ලංකාවම තායි බෞද්ධ ආධිපතීත්වයට යටපත් කිරීම ගැන ගරුතර මහා සංඝයා වහන්සේ වගකිව යුතු අතර ඒ පිළිබඳව නිහඩව සිටීම ගැන මම පුදුම වෙමි. අද දින මහනුවර දළදා මන්දිරයේ ප‍්‍රධාන බුදු මැදුර තුළ පවා වඩා හිදුවා ඇත්තේ තායි බුදු පිළිමයකි. මෙය ඓතිහාසික මහාවිහාර බෞද්ධ සම්ප‍්‍රදායට පටහැනිව ඇති වු ශ්‍යාමෝපාලි මහා නිකාය මෙන්ම ඒ තුළින් බිහි වු තවත් තායි සංස්කෘතික බීජයක හටගැනීමකි. අවුරුදු දෙසිය පනහකට පසුව වූවත් මේ වරද නිවැරදි කරගැනීමට ප‍්‍රමාද නැත. මේ අනුව රාම\අමරපුර ආදී වශයෙන් ඇති නාමයන් ද වෙනස් කිරීමට කාලය පැමිණ තිබේ. (ප‍්‍රණාම 2005 - 24 පිටුව)

Lead me to heaven from battlefield - Part 1

Lead me to heaven from battlefield - Part 1


This article based on a sculpture found in Anuradhapura District analyses the Report of the Archaeological Survey of Ceylon in 1896 which carries a brief note of the then Commissioner of Archaeology H. C. P. Bell.

මිහින්තලාවේ බෞද්ධ සසුන්වත

ලක්දිව සම්බුද්ධ ශාසනය ස්ථාපිත වීම පිළිබක්‍ කතා පුවත කවුරුත් දනිති. ක‍්‍රි. පූ. තුන්වන සියවසේ දඹදිව අශෝක මහාධිරාජයාණන් හා ලක්දිව දේවානම් පියතිස්ස රජු අතර අන්‍යෝන්‍ය මිත‍්‍රත්වයත් දේශපාලන සම්බන්ධතාවත් නිසා මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ස්වකීය පුත‍්‍ර රත්නය වශයෙන් අශෝක රජතුමා විසින් ම ලක්දිව රජුට ධර්මය ඉගැන්වීම හා රටේ ධර්මය ප‍්‍රචාරය කිරීම සඳහා එවන ලදී. උන් වහන්සේ මෙරටට වැඩි පළමු වැනි ධර්ම දූතයාණන් වහන්සේ වු සේක. මෙම ප‍්‍රකාශය ඇතැම් විට අද මතභේදය ට තුඩු දිය හැකිය. මක්නිසාද යත් සාම්ප‍්‍රදායික ඉතිහාසය අද නොපිළිගන්නා හෙයිනි.

මිහින්තලාවේ බෞද්ධ උරුමය

සිංහල ශිෂ්ටාචාරයේ උල්පත මිහින්තලාවයි. අපේ වංශ කතාව පවසන පරිදි මීට අවුරුදු දෙදහස් තුන්සියයකට පෙර එනම් බුදුන් පිරිනිවී වසර දෙසිය තිස්හයක් එළඹුණු පොසොන් පුර පසළොස්වක පොහෝදා මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේ ගෞතම බුදුන්ගේ දහම් පණිවිඩය ගෙන දඹදිව සිට මිස්සක පර්වතයට පැමිණීමෙන් පසුව ජීවත්වීම උදෙසා සිංහලයන්ට නව ජීවන මාර්ගයක් මෙන්ම දර්ශනයක් ද හිමි වූයේ ය. එදා මිස්සක පර්වතය නම් ලත් වර්තමාන මිහින්තලාවේ කඳු මුදුනින් සිංහලයන්ගේ දීර්ඝවූත්, ප්‍රෞඪවූත්, ශ්‍රේෂ්ඨ ශිෂ්ටාචාරයේ ගමන් මග ඇරඹුණේය.

An Ivory Cabinet from Sri Lanka in The Ashmolean Museum in Oxford

During a visit to the Ashmolean Museum of Oxford, in 1988, the present writer spotted wood mounted ivory cabinet of the 17th Century of Sri Lankan origin among the things displayed in the South Asian origin among the things displayed in the South Asian section. According to the measurements given, the height of the cabinet is 71/4 in (18.5cm), the length is 9 ins (23) and the width is 6 ins (15.5cm). The museum catalogue says that it was purchased with the help of the friends of the Ashmolean 19 1976. The description of this ivory cabinet in the publication “Indian art in Ashmolean Museum” is interesting. I shall quote the relevant sections:

Arts and Crafts in the Kandyan Kingdom


Speaking of arts and crafts during the Knadyan period which is considered the time between 1593-1815 with Kandy as the Capital of the Kandyan Kingdom, we notice several aspects of art and crafts. From Architectural point of view Buddhist temples and deistic shrines built during this periodoccupiesa prominal place. They include monuments such as Len Vihara, Tampita Vihara and Ambalamas.

Dalada maligawa Renovated and Declared Open by Kirti Sri Rajasinha During Vesak in 1776

Though there is no mention either in the chronicle or in any other historical or literary source of any repairs being carried out by Kirti Sri Rajainha at the Dalada Maligawa or The Temple of the Sacred Tooth Relic in Kandy during his reign between 1749-1780, we are fortunate to come across a valuable Ola leaf with two Slokas or stanzas in the British Library in London to confirm this incident. It says in brief that the king did attend to a renovation or rebuilding of the Temple of the Scared Tooth Relic in Kandy. The reasons for the repair are not given, but it I apparent that the temple may have been destroyed by the Dutch invasion of Kandy during their struggle in the Kandyan kingdom in 1765: This was not the first time that the temple in Kandy was destroyed by enemies, but it had happened earlier too during the colonial rules specially under the Portuguese. We will come to the Dutch involvement later. We will now deal with the document mentioned above. According to this valuable document, the temple was declared open once again after the repairs were completed by Kirti Sri Rajasinha during the month of Vesak in the year 1776 AD. This brief note on the event is based on an Ola document now found among the collection of Sinhala manuscripts in the British-Library in London and documented under serial number L.F. 52a 1-5. of or 6606 (3,5) and catalogued under vol4 of pg.67 of the Hugh Nevil Collection of Sinhala Manuscripts in the British Library complied by K.D. Somadasa for the PTS and published in 1990.

ලක්දිව බුදු සසුන හා සිංහල සංස්කෘතිය

ශී‍්‍ර සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් අවුරුදු දෙදහස් පන්සිය පනහක් ගතවීම නිමිත්තෙන් මෙවර වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයේ දී පැවැත්වෙන බුද්ධ ජයන්ති මහෝත්සවය ශී‍්‍ර ලංකාවාසී අප සියලුදෙනාට ම වැදගත් වන ඓතිහාසික අවස්ථාවකි. මීට අවුරූදු පනහකට පෙර දී එනම් වර්ෂ එක්දහස් නවසිය පනස් හය වැන්නේ දී පැවැත්වූ ජයන්ති උත්සවය සහ ඒ හා සම්බන්ධව පැවැත්වූ උත්සව වැඩසටහන් මාලාව තුළින් යම්බඳු බෞද්ධ ප‍්‍රබෝධයක් ජනතාව තුළ ජනිත කිරීමට හැකි වූ බව එදා එම උත්සවවලට සහභාගී වීමට භාග්‍ය ලද අදත් ජීවත්වන සමහරකුට මතක තිබිය යුතු ය. එම උත්සව මාලාවෙන් පසු අවුරුදු පනහක් ගෙවී ගොස් ඇති අතර එම කාලපරිච්ෙඡ්දය තුළ බුදු සමය නිසා ලක්දිව සමාජය ලැබූ ප‍්‍රගතිය සමාලෝචනය කිරීමට මෙය කදිම අවස්ථාවකි. සිංහල ජනයා සතු ඔවුන්ගේ අනගිභවනීය සංස්කෘතිය කෙරෙහි නිරන්තරයෙන් ම බලපා ඇත්තේ බුද්ධ දේශනය බව පිළිගත් සත්‍යයකි. එබැවින් සිංහලයන්ගේ සංස්කෘතියේ පදනම බුදු දහම යි.

Image